|
دف،
یکی از
سازهای کوبهای در
موسیقی ایرانی است.
 این
ساز شبیه به
دایره ولی بزرگتر از آن است. چنانکه از
کتابهای موسیقی و نوشتهها و اشعار بر میآید، در دوره
اسلامی ایران، این ساز برای پشتیبانی از ساز و حفظ وزن به
کار میرفته و رکن اصلی مجالس عیش و طرب و محافل اهل ذوق و
عرفان بوده که قوالان هم با خواندن سرود و ترانه آن را به
کار میبردند. در کتابهای لغت در معنی دف یا دایره
مینویسند: آن چنبری است از چوب که بر روی آن پوست کشند و
بر چنبر آن حلقهها آویزند. در قدیم برای آنکه طنین بهتری
داشته باشد روی دف پوست آهو میکشیدند.
در قدیم دف یا دایره کوچک را که چنبر آن از
روی و
برنج ساخته میشد خمک یا خمبک
میگفتند. به دست زدن با وزن و به اصطلاح بشکن زدن هم خمبک
یا خمبک میگفتند.
دفهایی هم بوده که بر چنبر آن زنگ تعبیه میکردند و
مینواختند. زنگهای دف را جلاجل میگفتند. در دوره اسلامی
به کسانی که دف یا دایره مینواختند جلاجل زن میگفتند.
در ایران کهن جلاجل وسیلهای بیضی شکل و بزرگ بود که
زنگهایی بر آن میبستند و در جنگها به کار میبردند و
ظاهراً صدای مهیبی داشته است.
دف را که بر آن زنگوله تعبیه میکنند
دف زنگی میگویند.
پس از آنکه
تمبک مجلسی شد به تدریج جای دف را گرفت و از
رونق دف کاست و دف را بیشتر در شهرهای کوچک و قصبات در
مجالس عیش و سرور به کار میبردند به ویژه در
کردستان و
آذربایجان بسیار متداول بود و نوازندگان ماهر
داشت. در سالهای اخیر دف نوازی در بیشتر شهرهای ایران
رایجتر شده است و هنر آموزان به آموختن آن روی آوردهاند.
از نوازندگان صاحب سبک آن میتوان بیژن کامکار و مسعود
حبیبی را نام برد که استاد کامکار نقش به سزایی را در
شخصیت دادن به این ساز در موسیقی اصیل ایرانی ایفا کرده
است و استاد حبیبی با ابداع شیوه مدرنی در نوازندگی این
ساز آن را بصورت کاملا اصولی و تکنیکی مانند دیگر سازها در
آورده است. |
